ตลอดระยะเวลา 4 ทศวรรษที่ผ่านมา สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล ได้ทำหน้าที่เป็นองค์กรชั้นนำในการศึกษาวิจัย และนำเสนอองค์ความรู้ทางด้านการเปลี่ยนแปลงทางประชากรและสังคมที่เชื่อมโยงกับสหสาขาวิชา รวมทั้งมีบทบาทสำคัญในการปรับเปลี่ยนนโยบายทางด้านประชากรและสังคมที่สอดคล้องกับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม ภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ที่ก่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนสินค้า บริการ ความรู้ และเทคโนโลยี ตลอดจนการแลกเปลี่ยนทางสังคมและวัฒนธรรมระหว่างประเทศ
 สถาบันฯ ได้เริ่มจัดการประชุมวิชาการระดับชาติ “ประชากรและสังคม” ขึ้นครั้งแรกใน พ.ศ. 2548 เพื่อเป็นการคืนความรู้สู่สังคม และได้จัดต่อเนื่องเป็นประจำในหัวข้อที่แตกต่างกันไปในแต่ละปี
ในระหว่างทศวรรษนี้ สถานการณ์ด้านประชากรและสังคมกำลังจะมีการเปลี่ยนแปลงเนื่องจากปัจจัยหลายประการ เช่น ความเหลื่อมล้ำทางสังคม ความขัดแย้งทางความคิดที่นำไปสู่การปฏิรูปการเมือง โครงการพัฒนาขนาดใหญ่ต่าง ๆ ของภาครัฐ การเข้าสู่ประชาคมอาเซียนในปี พ.ศ. 2558 ซึ่งล้วนส่งผลสำคัญต่อการเปลี่ยนแปลงทางประชากรและสังคมในมิติที่หลากหลาย ที่สำคัญคือ ไม่ว่าจะตั้งใจหรือไม่ก็ตาม สถานการณ์ต่าง ๆ เหล่านี้ได้ทำให้ผู้คนหลายกลุ่มในสังคมเผชิญกับความไม่เป็นธรรม การถูกเลือกปฏิบัติ ไม่ได้รับสิทธิหรือเข้าไม่ถึงสวัสดิการสาธารณะ ได้รับผลประโยชน์จากการพัฒนาเป็นลำดับท้าย ๆ กีดกันออกจากกระบวนการจัดสรรทรัพยากร และกลายเป็น ‘คนชายขอบ’ ในลักษณะหนึ่งใดไปในที่สุด
การประชุมครั้งนี้มุ่งสะท้อนภาพของคนชายขอบในมิติอันหลากหลาย โดยมีปรากฏการณ์การเผชิญความไม่เป็นธรรมของคนเหล่านี้ในมิติต่าง ๆ เป็นประเด็นร่วมของการประชุม ทั้งผู้สูงอายุ คนไทยมุสลิม แรงงานเด็ก คนรักเพศเดียวกัน คนพิการ แรงงานข้ามชาติ ผู้ใช้ยาเสพติด ฯลฯ เพื่อเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนความคิดเห็น ความรู้ ความเข้าใจ ถกเถียงวิพากษ์วิจารณ์ และนำไปสู่การสร้างองค์ความรู้ทางวิชาการ ข้อเสนอเชิงนโยบาย และเกิดการสร้างเครือข่ายการทำงานทางประชากรและสังคมในระยะยาวต่อไป |
